Roadtrip langs de Friese elf steden: terug naar mijn wortels

Vakantie in Nederland, Vakantie in Friesland en Groningen
Stedentrip in Nederland Leukste musea van Nederland Vakantie met tieners Toon alle tags

Friesland begint voor mij met een taal. Met de klanken van het Fries dat mijn ouders vroeger thuis met elkaar spreken. Mijn moeder is Fries. Mijn vader leert de taal wanneer hij op zaterdag voor de kruidenierszaak van mijn opa bestellingen rondbrengt. In Driezum, vlak bij Dokkum, gaat dat haast vanzelf. De ouderen praten in die tijd weinig Nederlands. Wie met hen wil praten, leert Fries. Zo hoort Friesland al bij mijn leven voordat ik er bewust rondreis. Toch valt er nog genoeg te ontdekken. De Friese elf steden bijvoorbeeld. Hun namen klinken vertrouwd, maar achter die namen liggen straten, havens en geschiedenissen die ik pas leer kennen wanneer ik er rondloop. Ik maak daarom een Roadtrip langs de Friese elf steden!

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het Kleine Diep in Dokkum

Elf steden?

In de afgelopen jaren bezocht ik negen van de elf steden, op verschillende momenten en in verschillende seizoenen. Workum en IJlst houd ik nog tegoed.

De basis voor dit verhaal vormt een reis in februari, wanneer mijn vrouw en ik na een familieweekend nog een paar dagen door Friesland trekken.

Het is meestal guur, met af en toe een zonnetje. Andere bezoeken brengen ons hier onderweg naar de Waddeneilanden of voor mijn werk.

Naar praktische informatie over de Friese elf steden
Roadtrip langs de Friese elf steden: Brug van de Nieuwstad in Hindeloopen
Brug van de Nieuwstad in Hindeloopen

Geschiedenis

Gaandeweg ontdek ik hoeveel van de geschiedenis van deze steden zich via het water laat vertellen. Over handel en verre reizen, over rijkdom die een plek krijgt achter kleine gevels. En over havens die hun verbinding met zee verliezen.

We beginnen in Leeuwarden en eindigen in Dokkum. Dichtbij het dorp waar mijn moeder vandaan komt.

Blik vanuit het Fries Museum over het Zaailand
Blik vanuit het Fries Museum over het Zaailand

Leeuwarden

Tijdens ons familieweekend bezoeken we Leeuwarden. De hoofdstad van Friesland, in de volksmond Ljouwert geheten, is een mooi startpunt voor onze roadtrip langs de Friese elf steden!

We lunchen eerst uitgebreid bij Baylings aan de Nieuwestad. Een gezellig ingericht restaurant.

Dan lopen we naar het Fries Museum. Dat is voor mij het hoogtepunt van Leeuwarden. Een markant, modern gebouw aan het Zaailand.

Binnen krijgen we een mooie indruk van de geschiedenis van Friesland en van de verschillende streken. Die ieder hun eigen karakter hebben.

Een fijne kennismaking met de provincie waar mijn vrouw en ik de komende dagen verder doorheen trekken.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het Fries Museum in Leeuwarden
Het Fries Museum in Leeuwarden

Terpen aan de Middelzee

Ook de geschiedenis van Leeuwarden begint bij het water. De stad groeit uit nederzettingen op terpen aan de Middelzee. Een zeearm die ooit diep het land in reikt.

Wanneer die dichtslibt, verdwijnt de verbinding met zee. De handelsplaats ontwikkelt zich verder tot de hoofdstad van Friesland.

Je moet het landschap dus even anders leren zien: waar nu land ligt, bewogen ooit schepen.

Impressies van het Fries Museum
Impressies van het Fries Museum

Smal

Na het museum wandelen we via de Oude Doelesteeg naar de Nieuwestad. Langs het water lopen we verder. Door het Naauw naar de Kelders.

Hier proef ik de sfeer van het oude Leeuwarden: smalle doorgangen, gevels langs de grachten en straten waarvan de namen aan het vroegere stadsleven herinneren.

Via de Groentemarkt en de Weaze keren we terug naar het Zaailand.

Roadtrip langs de Friese elf steden: De Nieuwestad met de Stadswaag van Leeuwarden
De Nieuwestad met de Stadswaag van Leeuwarden
De Kelders in Leeuwarden
De Kelders in Leeuwarden

Roadtrip langs de Friese elf steden: Sloten

De volgende dag zetten we onze zoons in Heerenveen op de trein naar huis. Mijn vrouw en ik reizen samen verder. Richting Sloten.

Sloten is zo klein dat ik bijna vanzelf over een dorp begin. Toch wandelen we hier een oude vestingstad binnen, waarvan de vorm prachtig bewaard is gebleven.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Sloten
Sloten

Kleine

Aan weerszijden van de gracht staan rijen oude huizen. Verbonden door een paar idyllische bruggetjes. Het ene geveltje is nog mooier dan het andere.

Waar Amsterdam indruk maakt met hoge, statige grachtenpanden, zit de bekoring hier in het kleine. Romantisch en stijlvol, met alles dicht bij elkaar.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Sloten vanaf het Bolwerk Noord
Sloten vanaf het Bolwerk Noord

Doorgang

Die gracht verklaart ook iets van de geschiedenis. Sloten ontstaat in de middeleeuwen op het kruispunt van een landweg naar Stavoren en een vaarverbinding tussen het Friese binnenland en de Zuiderzee.

Wie hier de doorgang beheerst, heeft invloed op de handel. Dat maakte deze kleine plaats strategisch belangrijk. De waterpoorten en de contouren van de vesting herinneren daar nog aan.

De Voorstreek in Sloten
De Voorstreek in Sloten
Roadtrip langs de Friese elf steden: De Heerenwal gezien vanaf de brug bij Molen De Kaai
De Heerenwal gezien vanaf de brug bij Molen De Kaai

Gezellig

Via de Voorstreek en de Heerenwal wandelen we naar molen De Kaai. Daarna volgen we Bolwerk Zuid en keren via Bolwerk Noord terug. Alleen al die namen roepen de geschiedenis van het stadje op.

Het is midden in de winter en alles oogt wat kaal. Toch kost het weinig moeite om ons voor te stellen hoe gezellig het hier in de zomer moet zijn.

Bootjes langs de kade, mensen die aanleggen voor een overnachting en nog even door de straatjes slenteren.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Molen de Kaai met er voor de Heerenwal
Molen de Kaai met er voor de Heerenwal
Mooie gevels langs de Voorstreek
Mooie gevels langs de Voorstreek

Stavoren: een onrustige nacht op het water

Na Sloten valt Stavoren mij tegen. Het karakter dat me daar zo aanspreekt, vind ik hier minder terug.

Langs de haven staan kleurrijke, moderne huizen. Daarachter opent zich wel het weidse uitzicht over het IJsselmeer. Mijn blik en voeten trekken al snel naar dat water toe.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Stavoren
Stavoren
Het IJsselmeer vanaf de dijk bij Stavoren
Het IJsselmeer vanaf de dijk bij Stavoren

Verzanding

Toch heeft juist Stavoren een rijk verleden. Het is de oudste stad van Friesland en in de middeleeuwen een belangrijke handelsplaats. Met schepen die naar de landen rond de Oostzee varen.

Oorlogen, overstromingen en een verzandende haven dragen later bij aan het verval. Van die vroegere welvaart zie ik tijdens onze wandeling weinig terug.

Toch is die historie goed om mee te nemen in onze roadtrip langs de Friese elf steden!

Vrouwe van Stavoren

Natuurlijk lopen we even langs de Vrouwe van Stavoren. Met een hand boven haar ogen kijkt ze over het water.

Haar verhaal gaat over een rijke koopmansweduwe die haar schipper opdraagt het kostbaarste mee te brengen dat hij kan vinden. Wanneer hij met graan terugkeert, laat ze het overboord gooien. Wat volgt is haar ondergang.

Een verhaal over rijkdom en hoogmoed, hier aan de haven in brons gevangen.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Vrouwe van Stavoren
Vrouwe van Stavoren

Schommel

Wij overnachten bij De Hellingh, in een B&B op het water. Dat klinkt heerlijk, tot we merken hoe stevig de wind onze woonboot laat schommelen.

We lopen nog even naar de plaatselijke supermarkt voor Primatour. Gelukkig ligt er nog één pakje. Daarmee kom ik de nacht redelijk door.

Zeebenen heb ik zeker niet.

Zonsondergang bij de Hellingh in Stavoren
Zonsondergang bij de Hellingh in Stavoren

Roadtrip langs de Friese elf steden naar Hindeloopen

Hindeloopen doet ons de volgende ochtend Stavoren snel vergeten. Het is even pittoresk als Sloten en tegelijkertijd een slag groter.

Via ’t Oost en de Kalverstraat lopen we het stadje binnen. Meteen zijn daar weer de bruggetjes, het water en de oude huizen die me telkens even laten stilstaan.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Terugblik op de 't Oost in Hindeloopen
Terugblik op de 't Oost in Hindeloopen
Roadtrip langs de Friese elf steden: De Wipbrugsteeg
De Wipbrugsteeg

Oud en nieuw

Bij de Wipbrugsteeg steken we het eerste bruggetje over en lopen de Nieuwstad in. Die naam herken ik uit Leeuwarden, al schrijven ze daar Nieuwestad.

Beide namen herinneren aan een tijd waarin de stad zich uitbreidt. Wat nu zo vanzelfsprekend bij het oude centrum hoort, is ooit nieuw. In Hindeloopen krijgt die uitbreiding in de zeventiende eeuw vorm.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Nieuwstad in Hindeloopen
Nieuwstad in Hindeloopen

Bruggetjes

Het is zo’n straatje dat me aan de Waddeneilanden doet denken. Kleine huizen, dicht bij elkaar, met telkens een doorkijkje naar het water.

We steken de volgende gracht over. Opnieuw via een mooi bruggetje en slaan rechts een steegje in.  Zo komen we bij de Kleine Weide en de Nieuweweg.

Water en oude huisjes wisselen elkaar af, tot we bij Museum Hindeloopen belanden.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Bruggetje van de Nieuwstad
Bruggetje van de Nieuwstad

Schaal

Binnen krijgt het stadje ineens een heel andere schaal. Achter deze kleine straten gaat een geschiedenis van verre zeereizen schuil. Hindelooper schippers varen naar Scandinavië en de Oostzee, onder meer om hout naar Amsterdam te brengen.

Hun grote fluitschepen kunnen in Hindeloopen zelf niet afmeren. Amsterdam dient als thuishaven, terwijl de schippersgezinnen hier blijven wonen. In de achttiende eeuw brengt die vaart grote welvaart.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Museum Hindeloopen vanaf de Nieuweweg
Museum Hindeloopen vanaf de Nieuweweg

Amsterdam

Dat zet mijn eerste indruk van het stadje op zijn kop. De scheepvaart reikt veel verder dan je vanaf een bruggetje tussen deze huizen kunt vermoeden.

Tegelijk verklaart de beperkte haven waarom zoveel bedrijvigheid via Amsterdam loopt. Hindeloopen deelt in de internationale handel, maar groeit zelf niet uit tot een grote havenstad.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Een Hindelooper pronkkamer gevuld met rijkdom
Een Hindelooper pronkkamer gevuld met rijkdom

Eigen stijl

Het geld krijgt thuis kleur. Via Amsterdam komen stoffen uit India, Chinees porselein en Hollandse meubels naar Hindeloopen.

Ze vinden hun weg naar de kleding en de interieurs en groeien hier samen tot een heel eigen stijl. Wat zo uitgesproken plaatselijk oogt, blijkt verbonden met een veel grotere wereld.

Impressies van Museum Hindeloopen
Impressies van Museum Hindeloopen

Tentoon

De rijke klederdracht en de getoonde pronkkamers maken die welvaart tastbaar. Beschilderde meubels, patronen en porselein vragen van alle kanten om aandacht.

Dit zijn kamers waarin bezit gezien mag worden. Buiten bewonderen we de bescheiden schaal van de huizen; binnen zien we hoeveel rijkdom daar ooit achter schuilging.

Nog een pronkkamer
Nog een pronkkamer

Verdwenen

Het museum is gevestigd in het voormalige stadhuis. Hier blijft ook het verhaal bewaard van de neergang die volgt wanneer de scheepvaart haar betekenis verliest.

In de negentiende eeuw verdwijnt veel van de welvaart. Maar de eigen wooncultuur, kleding en schilderkunst maken Hindeloopen tot op vandaag herkenbaar. Na ons bezoek kijk ik met andere ogen naar de huizen langs het water.

Tekens van rijkdom
Tekens van rijkdom

Bolsward: oud en nieuw onder één dak

Vanuit Hindeloopen koersen we na de lunch op Bolsward. We parkeren tegenover de Broerekerk, waar boven de oude muren een glazen dak ligt. Een brand verwoest de kerk in 1980.

In 2006 krijgt de ruïne deze bijzondere overkapping, naar een ontwerp van architect Jelle de Jong. Het geeft een prachtig effect: door het glas blijft de lucht deel uitmaken van de ruimte.

Roadtrip langs de Friese elf steden: De Broerekerk in Bolsward
De Broerekerk in Bolsward

Friese renaissance

Even verderop staat de trots van Bolsward: het oude stadhuis. Met zijn rijkversierde gevel, sierlijke bordes en slanke toren vraagt het meteen om aandacht.

Het wordt tussen 1614 en 1617 gebouwd, op de plek van een ouder stadhuis. Het hoort bij de Friese renaissance, waarin klassieke vormen samengaan met de bouwtradities van het noorden.

Baksteen en natuursteen wisselen elkaar af, met uitbundig beeldhouwwerk en ornamenten. Die vrije, rijke versiering wordt ook wel maniërisme genoemd. We kwamen deze stijl vorig jaar nog tegen in Florence.

Hier laat een stadsbestuur zien wat het waard is. En dit maakt een roadtrip langs de Friese elf steden zo interessant: al die verschillende dorpen en steden met hun rijke historie!

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het stadhuis van Bolsward
Het stadhuis van Bolsward

Hanze

Deze uitstraling past bij de geschiedenis van Bolsward. De stad groeit uit tot een belangrijk handelscentrum en sluit zich in 1412 aan bij de Hanze. Later brengt de handel met Amsterdam nieuwe welvaart.

Via Makkum vinden producten uit het Friese veeteeltgebied hun weg naar buiten. Het rijke boerenland en de verbindingen over water vormen zo samen de basis voor de voorspoed waarvan het stadhuis getuigt.

Praktijk

Binnen kunnen we een aantal historische vertrekken bekijken en de toren beklimmen.

Eeuwenlang wordt hier bestuurd en rechtgesproken. In de centrale hal bevond zich vroeger de vierschaar; op zolder is zelfs een gevangenis ondergebracht.

Achter de sierlijke buitenkant gaat dus ook de dagelijkse praktijk van het stadsbestuur schuil.

De trap naar de toren in het stadhuis van Bolsward
De trap naar de toren in het stadhuis van Bolsward
De raadzaal van het stadhuis
De raadzaal van het stadhuis

Tiid

Tegenwoordig maakt het stadhuis deel uit van De Tiid, waar ook de bibliotheek, het archief en een klein museum onderdak vinden. Een moderne uitbreiding verbindt de verschillende onderdelen. Oud en nieuw zijn hier smaakvol en elegant samengebracht.

Ik vind het mooi hoe zo’n historisch gebouw op die manier een vanzelfsprekende plek in het dagelijks leven houdt. Mensen komen er voor de geschiedenis, voor een boek of gewoon om elkaar te ontmoeten.

Wij schuiven aan bij Blend, in het oude gebouw. Een gezellige plek om te eten of wat te drinken. Met de geschiedenis van Bolsward nog om ons heen.

Tiid in Bolsward
Tiid in Bolsward
Roadtrip langs de Friese elf steden: Oud en nieuw bij elkaar in Tiid met oog op het stadhuis
Oud en nieuw bij elkaar in Tiid met oog op het stadhuis

Roadtrip langs de Friese elf steden naar Sneek

Sneek vormt het laatste deel van onze reis in februari. Hier heb ik echt het gevoel in een stad te zijn. Alles is een slag groter dan in de plaatsen die we de afgelopen dagen bezoeken. Vanzelfsprekend op Leeuwarden na.

We overnachten in een prachtig appartement aan het Kleinzand. Van daaruit wandelen we langs de gracht en via het Grootzand richting de beroemde Waterpoort.

Roadtrip langs de Friese elf steden: De Waterpoort van Sneek
De Waterpoort van Sneek

Water

Ook Sneek dankt zijn ontwikkeling voor een belangrijk deel aan het water. In 1427 krijgt het waagrecht, waarmee de stad een belangrijk centrum wordt voor de handel in zuivelproducten. Wallen, grachten en poorten beschermen de bedrijvige stad.

De Waterpoort, in zijn huidige vorm uit 1613, herinnert aan die ommuurde stad en krijgt vooral een representatieve functie. Met zijn twee torens boven de doorgang lijkt hij bijna gemaakt om het beeldmerk van Sneek te worden.

Zicht vanuit de Waterpoort op de Martinikerk
Zicht vanuit de Waterpoort op de Martinikerk

Vol

Hier valt pas goed op hoeveel water de stad binnenkomt. Grachten en vaarwegen ontmoeten elkaar, met de Waterpoort als middelpunt.

In de zomer ligt het hier vol jachten en zeilboten. Vandaag moeten we die er weer bij denken. Het is februari; het water en de kades hebben alle ruimte.

We wandelen verder langs de Waterpoortgracht en lopen naar de Martinikerk. De deur is gesloten, zodat we het met de buitenkant moeten doen. Via de Leeuwenburg keren we terug naar het Kleinzand.

Roadtrip langs de Friese elf steden: De Martinikerk van Sneek
De Martinikerk van Sneek

Lichtjes op het water

Inmiddels valt de avond. Boven de grachten branden lichtjes en de gevels tekenen zich af tegen de donker wordende lucht. Het ziet er prachtig uit.

De stad krijgt iets intiems, ondanks haar grotere schaal. We lopen rustig terug naar ons appartement, met nog één avond aan het water voor ons.

De volgende ochtend bezoeken we schuin tegenover ons appartement aan het Kleinzand nog het Fries Scheepsvaartmuseum. Een erg leuk museum om even te bekijken. Vol van informatie over alles dat met het waterminnende Friesland te maken heeft.

Roadtrip langs de Friese elf steden: De Leeuwenburg in Sneek bij het vallen van de avond
De Leeuwenburg in Sneek bij het vallen van de avond

Franeker: van sierlijke gevels naar het zonnestelsel

Voor Franeker gaan we terug naar de zomer van 2024. Na een heerlijke vakantie met onze jongste zoon in Wales zijn we met de camper onderweg naar Terschelling.

Via Salland, waar we over de Holterberg en de Besthemerberg wandelen, en Dwingeloo rijden we naar Friesland. Na een fijne overnachting op natuurcamping Slappeterp staan we de volgende ochtend op tijd in een zonovergoten Franeker.

Roadtrip langs de Friese elf steden: De brug over de Noordergracht richting het Leeuwarderend in Franeker
De brug over de Noordergracht richting het Leeuwarderend in Franeker
De Zilverstraat in Franeker
De Zilverstraat in Franeker

Friese renaissance deel 2

Via het Leeuwarderend en de Zilverstraat lopen we naar de Eise Eisinga-straat. Die naam verraadt waarvoor we hier vooral komen. Maar voordat we het beroemde planetarium bezoeken, blijven we staan bij het schitterende stadhuis.

Het doet voor mij zeker niet onder voor dat van Bolsward. Ook hier zien we de Friese renaissance: baksteen, natuurstenen versieringen en sierlijke geveltoppen.

Het wordt tussen 1591 en 1594 gebouwd en is daarmee iets ouder dan het stadhuis van Bolsward. Weer krijgt de stedelijke trots een opvallend fraaie gevel.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het stadhuis van Franeker
Het stadhuis van Franeker

Friese Academie

Franeker heeft bovendien een geschiedenis als universiteitsstad. Van 1585 tot 1811 is hier de Friese Academie gevestigd.

Studenten en geleerden geven deze kleine stad eeuwenlang een bijzondere plaats in het wetenschappelijke leven. 

Eise Eisinga en zijn planetarium

Bij Eise Eisinga krijgt de nieuwsgierigheid naar de wereld een heel eigen vorm. Deze wolkammer en liefhebber van wiskunde en sterrenkunde bouwde tussen 1774 en 1781 een bewegend model van het zonnestelsel aan het plafond van zijn woonkamer.

Een wonder van achttiende-eeuws vernuft. De planeten bewegen er in hun werkelijke omlooptijden rond de zon. Het is het oudste nog werkende planetarium ter wereld.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het planetarium van Eise Eisinga
Het planetarium van Eise Eisinga

Wonen

Wat me vooral treft, is de plek. Eisinga bouwde dit instrument in de kamer waar zijn gezin woont, eet en slaapt. Zijn belangstelling voor de hemel krijgt letterlijk een plaats boven het dagelijks leven.

Met het model kon hij de stand van de planeten aflezen, zonder steeds opnieuw ingewikkelde berekeningen te maken. 

Roadtrip langs de Friese elf steden: Uitvergroting en...
Uitvergroting en...
...detail van het planetarium
...detail van het planetarium

Mechaniek

In het museum leren we hoe hij dit voor elkaar krijgt. Boven op zolder kunnen we zelfs het mechaniek bekijken.

Daar wordt zichtbaar hoeveel denkwerk en handwerk achter de rustige bewegingen aan het plafond schuilgaan. Ik vind het minstens zo indrukwekkend als het zonnestelsel beneden.

Mechaniek van het planetarium
Mechaniek van het planetarium

Martinikerk

Na de lunch, met uitzicht op de Martinikerk, lopen we de kerk binnen. Ook in Sneek komen we die naam tegen.

Martinus is Sint-Maarten, de vierde-eeuwse bisschop van Tours die volgens de overlevering als jonge soldaat zijn mantel deelde met een bedelaar.

Hij is een veelvereerde heilige en de beschermheilige van het oude bisdom Utrecht. Dat helpt verklaren waarom zoveel kerken in Noord-Nederland zijn naam dragen.

Binnen kijken we omhoog naar de houten gewelven van de laatgotische kerk. Na het ingenieuze plafond van Eisinga is dit opnieuw een ruimte die onze blik naar boven trekt, maar op een heel andere manier. 

De Martinikerk van Franeker
De Martinikerk van Franeker
Het interieur van de Martinikerk in Franeker
Het interieur van de Martinikerk in Franeker

Museum Martena

Daarna bezoeken we Museum Martena, gevestigd in de Martenastins. Een heus stadskasteel, in het begin van de zestiende eeuw gebouwd voor edelman Hessel van Martena.

Zijn nazaten wonen hier tot het einde van de zeventiende eeuw; later nemen rijke Franeker burgers het huis over. De grote vertrekken en de ridderzaal geven ons een indruk van het aanzien en de rijkdom van de bewoners.

Roadtrip langs de Friese elf steden: De Martenastins
De Martenastins
In Museum Martena in Franeker
In Museum Martena in Franeker

Adel

Zo komen we vandaag steeds een andere wereld binnen: die van het stadsbestuur, de sterrenkundige en de adel.

We kijken ook nog even buiten. In de tuin van de stins. Dat brengt ons ook nog bij het Westerhuis Vrouwengasthuis.

Roadtrip langs de Friese elf steden: De Martinastins in Franeker aan de tuinkant
De Martinastins in Franeker aan de tuinkant
Roadtrip langs de Friese elf steden: Westerhuis Vrouwengasthuis
Westerhuis Vrouwengasthuis

Kade

Via de achterkant van de tuin, lopen we het landgoed af. En zigzaggen via het Nieuwe Hof en de Hofstraat naar de Zuiderkade.

Langs de oude pakhuizen aan deze kade, wandelen we terug naar de camper. Het wordt tijd om door te rijden naar Harlingen.

Zuiderkade van Franeker
Zuiderkade van Franeker

Roadtrip langs de Friese elf steden naar Harlingen

Voordat we de veerboot naar Terschelling nemen, lopen we nog even door Harlingen. Vooral langs de Noorderhaven en in de Voorstraat is het levendig.

De stad voelt noester dan het sierlijke Franeker en Sneek. Ook het pittoreske van Hindeloopen vind ik hier minder terug. Harlingen heeft iets stevigers. Iets dat bij een haven past.

Noorderhaven in Harlingen
Noorderhaven in Harlingen

Zeehaven

Die haven bepaalt al eeuwen de geschiedenis. De handel over de Noordzee en de Oostzee brengt welvaart, met scheepswerven en allerlei bedrijvigheid langs het water.

Bij uitbreidingen in de zestiende eeuw komt de Noorderhaven binnen de stad te liggen. De pakhuizen langs de kades herinneren aan de handelswereld die hier ontstaat. Harlingen blijft bovendien een zeehaven, waar schepen komen en gaan.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Voorstraat in Harlingen
Voorstraat in Harlingen

Terschelling

Voor ons is het vandaag vooral de plek waar de reis opnieuw van karakter verandert.

We laten de straten en grachten achter ons en gaan het water op. Terschelling wacht.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het Kleine Diep in Dokkum
Het Kleine Diep in Dokkum met als laatste in de rij het stadhuis

Dokkum: terug naar waar het begint

Met Dokkum heb ik een speciale band. Het is de stad vlak bij Driezum, het geboortedorp van mijn moeder.

Wanneer we zo’n vijftien jaar geleden met ons bedrijf de mogelijkheid krijgen om hier een vestiging over te nemen, is dat voor mij een bijzonder moment.

Een zakelijke stap brengt me terug naar de omgeving waar een deel van mijn familiegeschiedenis ligt. Sindsdien kom ik hier meerdere keren per jaar.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Zuidergracht in Dokkum
Zuidergracht in Dokkum

Opnieuw

Tijdens een personeelsdag maken we een rondleiding door Dokkum. Een paar jaar later loop ik die wandeling opnieuw. Nu met mijn vrouw.

Ook deze keer zijn we onderweg naar een eiland. Vanuit Lauwersoog nemen we later de veerboot naar Schiermonnikoog.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Baantjebolwerk met Molen Zeldenrust aan het einde in Dokkum
Baantjebolwerk met Molen Zeldenrust aan het einde

Bolwerken

We beginnen op de brug over de Zuidergracht en slaan het Zuiderbolwerk in. Meteen is zichtbaar dat ook Dokkum een vestingstad is.

De bolwerken krijgen aan het einde van de zestiende eeuw hun vorm en omsluiten de binnenstad nog altijd. Waar ooit de verdediging vooropstaat, ligt nu een prachtig wandelpad.

Doorkijk vanaf Baantjebolwerk in de Wortelhaven in Dokkum
Doorkijk vanaf Baantjebolwerk in de Wortelhaven in Dokkum

Doorkijk

Op de hoek staat molen De Hoop. We wandelen verder over het Baantjebolwerk, met af en toe een doorkijkje naar de oude binnenstad.

Smalle straatjes, mooie huizen en gevels die net onder een andere hoek in beeld komen. Dan verschijnt de volgende molen: Zeldenrust. Dat zal kloppen.

Het is iets wat me bij veel van de Friese steden opvalt. Ze zijn heerlijk om doorheen te wandelen en tegelijkertijd ben je er vaak vrij snel doorheen. Onderweg kom je genoeg tegen om telkens even stil te staan.

Een bruggetje, een gevel, een blik tussen twee huizen door. Je hoeft ergens geen uren rond te lopen om ervan te genieten. Soms is een kleine omweg al genoeg.

Mooie gevels in Dokkum
Mooie gevels in Dokkum

Elf steden

Vanaf het bolwerk slaan we de Vleesmarkt op. Even verderop ligt het keerpunt van de Elfstedentocht. Daar is hij dan toch, de schaatstocht die bij al deze stadsnamen ergens in het achterhoofd blijft meeklinken.

Voor ons ligt een prachtige gracht, met een pittoresk bruggetje en aan weerszijden een wirwar van oude huizen.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het Kleine Diep met rechts de Vleesmarkt en links de Turfmarkt
Het Kleine Diep met rechts de Vleesmarkt en links de Turfmarkt

Friese Admiraliteit

Verderop staat het statige stadhuis aan De Zijl. Aan de andere kant strekt het Grootdiep zich uit, met misschien nog wel mooiere huizen langs de kades. Aan dit water kun je je voorstellen dat Dokkum ooit een zeehaven was.

Vanaf 1597 zetelt hier de Friese Admiraliteit, die zeeschepen uitrust en bemant. Wanneer de vaarverbinding met zee steeds moeilijker bevaarbaar wordt, verhuist die in 1645 naar Harlingen.

Zo blijken ook deze twee steden door hun geschiedenis verbonden.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het Grootdiep in Dokkum
Het Grootdiep in Dokkum

Stadhuis

Het stadhuis oogt heel anders dan de uitbundig versierde gebouwen in Franeker en Bolsward. Hier zie ik strakke lijnen en een driehoekig fronton met een rustig, onversierd vlak.

Die neoclassicistische gevel dateert uit 1835. Het gebouw daarachter is ouder: al in 1610 neemt het stadsbestuur hier zijn intrek. Boven op het fronton blijft het beeld van Vrouwe Justitia uit dat eerste stadhuis bewaard.

Roadtrip langs de Friese elf steden: Het Stadhuis van Dokkum aan het Kleine Diep
Het Stadhuis van Dokkum aan het Kleine Diep

Terug

Hier, aan het water in Dokkum, komen de verschillende lijnen van mijn verhaal over de roadtrip langs de Friese elf steden bij elkaar. De reizen met mijn vrouw, de bezoeken voor mijn werk en de familiegeschiedenis die een paar kilometer verderop begint.

Ik denk aan mijn vader, die op zaterdag de bestellingen van mijn opa rondbrengt en onderweg Fries leert. Aan mijn moeder en aan de taal die thuis zo vertrouwd klinkt.

We reizen straks verder naar het eiland. Maar hier ben ik ook een beetje terug.

De Heerenwal in Sloten
De Heerenwal in Sloten

Praktische informatie over de Roadtrip naar de Friese elf steden

Hieronder vind je nog meer informatie over de 9 Friese steden. Over waar je moet parkeren en waar je lekker kunt eten en overnachten! Alle parkeerplekken zijn overigens ook geschikt voor campers.

Van de overige 2 elfsteden is Workum overigens niet erg de moeite waard. IJlst wel. Waarbij deze makkelijk mee te pakken is vanuit Sneek!

Eerst vind je hieronder een kaartje met de verschillende steden en ook de routes die ik er heb gelopen. Zoals ik zie hierboven in de blog ook heb aangegeven.

Leeuwarden

Parkeren gaat heel makkelijk onder het Zaailand, bij parkeergarage Zaailand. Een handig vertrekpunt voor het museum en de binnenstad.

Hier vind je meer informatie over het Friese Museum.

Sloten

Parkeren in Sloten doe je het best langs de Rûnwei. Loop vervolgens een stukje in noordelijke richting om het stadje aan de noordkant binnen te lopen. Via de Bolwerk Noord. Dat is het leukst!

Stavoren

Parkeren in Stavoren gaat makkelijk langs de Stationsweg.

Hindeloopen
Hindeloopen

Roadtrip langs de Friese elf steden naar Hindeloopen

Parkeren in Hindeloopen gaat het beste bij het Oosterstrand. Dan loop je makkelijk via ’t Oost het dorpje in.

Hier vind je meer informatie over Museum Hindeloopen.

Bolsward

In Bolsward konden we goed parkeren tegenover de Broerekerk aan het Broereplein.

Voor het bezoek aan het stadhuis en Tiid klik je op de link!

Sneek

In Sneek konden we vlakbij ons appartement (zie onder Overnachten in de Friese elf steden) parkeren op het Normandiaplein.

Meer informatie over het Fries Scheepvaartmuseum vind je via de link.

Een andere blik op het Planetarium van Eise Eisinga in Franeker
Een andere blik op het Planetarium van Eise Eisinga

Franeker

In Franeker kan je goed parkeren op het Kor Bootpaed.

Meer informatie over het Planetarium van Eise Eisinga vind je via de link. En over Museum Martena eveneens.

Harlingen

In Harlingen is het parkeren wat lastiger. Wij konden uiteindelijk met de camper (van 6 meter) goed terecht langs de Zuiderhaven.

Dokkum

In Dokkum parkeer je het beste aan het Zuiderbolwerk. Op de hoek met de Keppelstraat. Daar is niet veel ruimte, maar wel ideaal voor de wandeling die ik hierboven heb geschetst. Een ruimer alternatief ligt aan de Strobossersteeg.

Gezellig tafelen bij Baylings in Leeuwarden
Gezellig tafelen bij Baylings in Leeuwarden

Uit eten in Leeuwarden

In Leeuwarden hebben wij heerlijk gegeten bij Baylings aan de Nieuwestad. Het is een café-restaurant dat heel ver doorloopt naar achteren. En een aantal gezellige ruimtes heeft.

Uit eten in Sloten

In Sloten hebben wij lekker geluncht bij Taveerne ’t Bolwerk. Voor het diner en vanaf donderdag tot en met zondag, is de Mallemok ook een goed idee!

Uit eten in Hindeloopen

Bij de Friese Doorloper kan je hele goede pannenkoeken eten en ook terecht voor een gewone maaltijd. Voor het diner is De Drie Harinkjes ook een leuke optie.

Restaurant De Friese Doorloper in Hindeloopen
Restaurant De Friese Doorloper in Hindeloopen

Uit eten in Bolsward

In Bolsward hebben wij ontzetten lekker geluncht bij Blend. Dat zit feitelijk in het oude stadhuis. Op een hele sfeervolle locatie. In de zomer heeft het ook een heel goed terras!

Uit eten in Sneek

In Sneek hebben wij heel goed gedineerd bij Proeflokaal Sneek. De locatie is ook in dit geval sfeervol. Het zit in een oud herenhuis, waarvan de binnenplaats min of meer overdekt is. Dat geeft een hele bijzondere sfeer.

Restaurant Blend in Bolsward
Restaurant Blend in Bolsward
Proeflokaal Sneek
Proeflokaal Sneek

Uit eten in Franeker

In Franeker hebben wij lekker geluncht tegenover de Martinikerk bij Grand café De Doelen. Vanaf deze plek zijn alle bestemmingen uit deze blog in Franeker goed bereikbaar!

Uit eten in Dokkum

In Dokkum heb ik al meerdere keren heel erg lekker gegeten bij Restaurant KB. Dat is eten in een leuke, moderne sfeer. En je eet altijd met een twist.

Ook in Restaurant de Waegh heb ik een keer lekker gegeten!

Het terras van Grand café De Doelen in Franeker
Het terras van Grand café De Doelen in Franeker
Het moderne interieur van KB in Dokkum
Het moderne interieur van KB in Dokkum

Overnachten in de Friese elf steden

We hebben in Sneek in een heel fijn appartement gezeten. Klik daarvoor op de link. Wij hadden nummer 5b. Een leuk en ruim appartement, met een eigen keuken. Van alle gemakken voorzien en mooi centraal in het centrum gelegen.

Ons appartement in Sneek
Ons appartement in Sneek

Kamperen langs de Friese elf steden

In de buurt van Franeker zaten we op natuurcamping Slappeterp. Een hele fijne en rustige camping. Ook heel geschikt voor jonge kinderen. Er zit een zandgat waarin de kinderen kunnen zwemmen en spelen naast de camping.

Ook zit er een leuke theetuin bij de camping. Alles met alles een hele goede camping!

Camping Slappeterp
Camping Slappeterp

Nog meer informatie over de Friese elf steden

Hieronder vind je nog meer informatie over de routes die je kunt rijden langs de Friese elf steden!

Reacties

Hi! Leuk dat je een bericht wilt achterlaten! Alleen jouw reactie zal zichtbaar zijn, niet jouw e-mailadres.

Het bericht dat je achterlaat, is niet direct zichtbaar. Omdat ik ze eerst wil bekijken. Ik wil zeker weten dat er geen dingen in staan die kwetsend, aanstootgevend of wat dan ook zijn. Ik zal uiterlijk binnen twee werkdagen reageren!