Hortus, Academiewijk en Levendaal: natuur en cultuur in Leiden

Historie van de Academiewijk en Levendaal

Na het Ontzet van Leiden (lees daarover meer in mijn andere blog over Leiden) en de oprichting van de universiteit verandert de stad ingrijpend. De Universiteit van Leiden, opgericht in de late 16e eeuw, trekt studenten, wetenschappers en denkers aan uit binnen- en buitenland.

De stad groeit niet alleen in betekenis, maar ook letterlijk in omvang. Een handje geholpen door de intolerante houding van de Spanjaarden in de Zuidelijke Nederlanden ten opzichte van de protestanten.

Tot die tijd speelt het leven zich vooral af binnen de oude kern rond de Pietersbuurt. Maar met de toenemende bevolking en het groeiende belang van kennis en handel wordt uitbreiding noodzakelijk.

Leiden begint zich buiten de oude kern ‘uit te leggen’. Nieuwe grachten, singels en woonwijken ontstaan. Waarvan de Witte Singel de bekendste is. Het is feitelijk een stelsel van grachten die ook een verdedigende functie hadden.

De sterstructuur daarvan is nu nog herkenbaar en zichtbaar. Met achtereenvolgens (in het noorden en dan met de klok mee) de Maresingel, de Herensingel, Zijlsingel, Zoeterwoudsesingel, Witte Singel, Morssingel en Rijnsburgsesingel.

Waar de Pietersbuurt compact en besloten is, ademen de Academiewijk en Levendaal ruimte. Water speelt opnieuw een hoofdrol. De singels vormen eerst alleen verdedigingslinies. Later worden het de groene randen van het centrumgebied.

Leiden wordt een stad waarin kennis, landschap en wonen steeds sterker met elkaar verweven raken.

Startpunt: de Breestraat

We beginnen onze wandeling door de Hortus, Academiewijk en Levendaal op de Breestraat. Eén van de twee lange winkelstraten van Leiden. Samen met de Haarlemmerstraat. Hier beginnen we deze stadswandeling bijna achteloos. Al winkelend, tussen locals en studenten.

De Breestraat voelt wereldser dan de stegen van gisteren. Breder, drukker, maar nog steeds onmiskenbaar Leiden. Oude gevels en moderne winkels bestaan hier naast elkaar. Het is een straat die verbindt: van historie naar vernieuwing, van oud centrum naar nieuwere wijken.

Zicht op de Garenmarkt

Aan het einde van de Breestraat slaan we rechtsaf de Steenschuur op. Een prachtige gracht met rechts statige, grote huizen met trapgevels.

We steken vervolgens direct met de eerste brug het water over.

Voordat we rechts het Van der Werfpark inlopen, kijken we even uit over de Garenmarkt. Een relatief modern plein, open en licht.

De naam verwijst naar de tijd waarin hier daadwerkelijk garen en textiel werden verhandeld. Leiden was eeuwenlang een stad van wol, laken en weefgetouwen. Dat verleden klinkt hier nog na, ook al is de plek inmiddels opnieuw ingericht.

Wat ooit een handelsruimte was, is nu een stadsplein geworden waar de stad even ademhaalt.

Van der Werfpark: groen in het hart van de stad

Het Van der Werfpark voelt als een overgang. Van steen naar groen. Van beweging naar rust.

Het park ligt op historische grond en vormt een groene kamer middenin de stad. Bomen filteren het licht, bankjes nodigen uit tot blijven zitten. Hier merken we hoe Leiden niet alleen groeit door uit te breiden, maar ook door ruimte te laten.

Doezastraat: winkeltjes en hofjes

Via het park komen we in de Doezastraat. Een winkelstraat, maar anders dan de Breestraat. Kleiner, persoonlijker. Boetieks, speciaalzaken, traiteurs; plekken die je niet per se zoekt, maar vindt.

Juist hier liggen ook weer hofjes verscholen. Minder talrijk dan in de Pietersbuurt, maar niet minder betekenisvol.

Hortus, Academiewijk en Levendaal: Sint Jacobshof

We kijken eerst in het Sint Jacobshofje. Aan de rechterkant van de Doezastraat. Het is gesticht eind 17e eeuw.

Ook dit hofje ontstaat vanuit liefdadigheid en geloof. In dit geval om er voor te zorgen dat ook Rooms-Katholieken, armlastige echtparen, konden wonen.

Het was in die tijd niet toegestaan om katholieke hofjes te stichten. De stichter, Gomarus Jacobszoon van Crayenbosch, omzeilde dat knelpunt door katholieke regenten te benoemen.

Tuin

De binnentuin van het hofje is mooi aangepland. In een fijne wanorde van talrijke bloemen en planten.

Het hofje zelf is overzichtelijk en bijna ordelijk van karakter. De tuin lijkt die orde wat te willen ontwrichten.

Samuel de Zee’s hof

We steken de Doezastraat bijna rechtover. En komen zo in het Samuel de Zee’s hof. Enkele decennia later gesticht.

Dit hofje is wat groter. Daarover straks meer. Het is ook weer ontstaan uit particulier initiatief. En zoals zoveel hofjes is het bedoeld om zorg en onderdak te bieden aan mensen die dat nodig hadden. In dit geval wel voor familieleden van de stichter.

Twee-in-één

Het hofje herbergt een verrassing. Want via een klein poortje komen we in nog een hofje terecht. 20 jaar na de oprichting in 1724 vond er al uitbreiding plaats. Met nog een hofje er achter.

Waarbij het regentenhuis (de plek voor de bestuurders van het hof) de scheiding vormt tussen de 2.

Karakter

De tuinen in de twee hofjes verschillen wat van karakter. In de eerste is het wat meer in een patroon aangepland. In de tweede mag de tuin net wat weelderiger groeien. Vergelijkbaar met het Sint Jacobshof.

Het is interessant om deze twee hofjes zo dicht bij elkaar te zien. Ze verschillen in sfeer, maar delen hetzelfde idee: zorgen voor wie dat nodig heeft. Zeker hoogtepunten van Hortus, Academiewijk en Levendaal!

Wil je meer dwalen langs dit soort plekken? Klik dan via de link op mijn eerdere blog over de mooie steegjes en hofjes van Leiden. Voor een rijker overzicht.

Boisotkade en Sterrenpark

Aan het einde van de Doezastraat slaan we rechtsaf de Boisotkade op. Het water begeleidt ons opnieuw.

Via een klein bruggetje komen we in het Sterrenpark, onderdeel van het Singelpark. Waarover onder Praktische informatie meer!

Het voelt bijna als een verborgen tuin. Groen, rustig, omringd door water. Een plek waar de stad zichzelf even vergeet.

Naar de Hortus Botanicus

Het Sterrenpark brengt ons naar de randen van de Hortus Botanicus. Via een brug kunnen we nu oversteken naar de Sterrenwacht. Ze hebben het hier planologisch heel goed bedacht!

Dat doen we niet, want we willen de Hortus zelf in! Daarom lopen we langs de Hortus via de 5e Binnenvestgracht en de Nonnensteeg. Op weg naar de ingang.

Alleen die aanloop al voelt als een voorproefje.

Hortus, Academiewijk en Levendaal: de Hortus Botanicus zelf

De Hortus Botanicus van Leiden behoort tot de oudste botanische tuinen ter wereld en is nauw verbonden met de universiteit.

Ooit opgezet voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs, is het uitgegroeid tot een plek waar kennis en schoonheid samenkomen.

Tropische Kas

Vanuit het Rosarium die in deze tijd van het jaar wat minder in bloei is, lopen we de Tropische Kas in.

Binnen vinden we planten uit alle windstreken. Die we ook vanuit verschillende niveau’s kunnen bekijken. Heel leuk!

Witte Singel

Vanuit de Tropische Kas lopen we langs de Witte Singel richting de Chinese tuin. Van waaruit we uitzicht hebben op een mooie vijver.

We komen langs prachtige dahlia’s die zelfs nu in de late herfst nog bloeien!

Sterrenwacht

Vanaf daar lopen we richting de Sterrenwacht. De Sterrenwacht is te bezoeken. Kijk daarvoor onder Praktische informatie onderaan deze blog.

Wij lopen om de Sterrenwacht heen. Met een erg mooi pad. Met allerlei planten en bomen er langs.

Het mooie van deze Hortus is, dat het een verzameling is, maar niet zo voelt. Het is geordend en ook weer niet. Dat maakt het een hele fijne plek om te zijn en te lopen.

Hoogtepunt

Eigenlijk is de hele tuin het hoogtepunt. Zeker het rondje langs de Witte Singel is prachtig.

Academiegebouw

Bij de uitgang slaan we rechtsaf om nog even naar het Academiegebouw te lopen. Hier is de Universiteit van Leiden gestart.

Op deze plek stond ooit een klooster dat in 1515 werd gesticht. De kapel daarvan werd in 1575 de eerste locatie van de  Universiteit Leiden, omdat het klooster na de Reformatie werd ontmanteld.

Tegenwoordig heeft dit pand vooral een ceremoniële functie.

Rijksmuseum van Oudheden

Vanuit hier steken we de Rapenburg recht over. En lopen vervolgens naar het noorden. Deze gracht is misschien wel het meest academische stukje Leiden. Statige huizen, oude universiteitsgebouwen, rust en grandeur.

Bij de Doelenbrug komen we uit bij het Rijksmuseum van Oudheden. Een museum dat soms wordt vergeleken met het British Museum, maar dan op Leidse schaal.

Hier gaat het over beschavingen uit de oudheid: Egypte, Griekenland, Rome, het Nabije Oosten. Indrukwekkend, maar nooit overweldigend. Een plek waar kijken en leren vanzelf samengaan. Erg leuk om met kinderen te bezoeken!

Kom terug

Waar gisteren de nadruk lag op beslotenheid en stilte, laat Leiden zich vandaag van een andere kant zien. Ruimer. Groener. Academischer.

Samen lopen helpt daarbij. Omdat je anders kijkt. Omdat gesprekken zich vermengen met plekken. En omdat een stad zich nooit in één wandeling laat vangen.

Leiden vraagt om terugkomen. En wij weten nu al: dit was niet de laatste keer.

Praktische informatie over Hortus, Academiewijk en Levendaal

Hieronder vind je eerst wat aanvullende informatie met een interactieve kaart waarop je de route kunt volgen. Klik op de ballonnen voor meer informatie over de locaties.

Daaronder vind je informatie over startpunt, parkeren en openbaar vervoer. En natuurlijk nog meer praktische informatie over musea, restaurants en hotels.

De wandeling in deze blog is heel goed te combineren met de wandeling in mijn andere blog over Leiden.

In die blog wandel je op enig moment via de Diefsteeg op de Breestraat. Op dat moment kan je deze wandeling ook op oppakken. Dan heb je een langere en nog meer gevarieerde wandeling. Hofjes, kerk, paleis en dan alles waar ik in deze blog over schrijf.

Andersom kan ook: je kan na de Hortus en nadat je de Rapenburg oversteekt, de Kloksteeg inlopen en daar de wandeling uit mijn andere blog oppakken bij het Pieterskerkhof. En het dan zo lang maken als je wilt!

Openbaar vervoer, parkeren en aanlooproute

Deze wandeling start op de Breestraat. Dat kan natuurlijk ook anders, wanneer je met de trein of de auto komt.

Kom je met de trein, dan is het prettig om vanaf Leiden Centraal via de Steenstraat richting Kort Rapenburg te lopen. Vanaf deze straat pak je de Breestraat naar links.

Deze aanlooproute heb ik hierboven op de kaart ook aangegeven met de letters O-P-Q.

Parkeren

Met de auto parkeren wij het liefst in parkeergarage Morspoort. Vanaf daar is het nog geen tien minuten lopen naar het oude centrum. Nog mooier is het om eerst een stukje door Park de Put te lopen, onderdeel van het Singelpark. Lees daarover hieronder meer.

Via de Rembrandtbrug loop je dan verder, het Galgenwater op, een statige gracht met klassieke gevels. Het straatje komt uit op de Boommarkt en daar pak je de Kort Rapenburg die je op de Breestraat brengt.

Deze aanlooproute heb ik hier boven op de kaart ook aangegeven met de letters R-S-T-Q.

Winkelen

Leiden is een stad waar je uitgebreid in allerlei sferen kan winkelen. De reguliere winkelstraat is de Haarlemmerstraat. Ook meteen de minst gezellige met vooral de grote ketens. In de Breestraat vind je dat ook. Alleen is deze straat ouder en intiemer.

Aan de kleinere straten en stegen ten westen van de Breestraat in het Pieterskwartier vind je ook nog heel wat leuke winkeltjes. Net als aan De Burgsteeg en Nieuwstraat op het Waardeneiland.

Ten zuiden van het Pieterskwartier in Levendaal-West is de Doezastraat nog een bijzondere straat met allerlei leuke winkeltjes.

Het Singelpark

Het Singelpark is een aaneengesloten park- en wandelroute rondom de singels van Leiden. Het verbindt bestaande parken, nieuwe groenstroken en historische plekken tot één geheel.

De volledige rondwandeling is ongeveer 6,5 kilometer lang en voert je langs water, bruggen, parken en stadsmuren. Je hoeft het niet in één keer te doen. Juist het opknippen in stukken, zoals in deze blog, via het Sterrenpark, maakt het zo aantrekkelijk.

Het kan ook dienstdoen als uitvalsbasis naar verschillende onderdelen uit deze twee blogs over Leiden.

Via bovenstaande link vind je meer informatie.

Hortus, Academiewijk en Levendaal: Hortus Botanicus

Informatie over de Hortus Botanicus vind je via de link. Je kunt in het complex het beste de Hortus-route volgen. Dan zie je eigenlijk alles!

De Sterrenwacht

Hier vind je meer informatie over de Sterrenwacht! Het is geen bezienswaardigheid waar ik alleen naartoe zou gaan. Maar met kinderen is het in combinatie met de Hortus echt een mooie toevoeging!

Hortus, Academiewijk en Levendaal: Rijksmuseum van Oudheden

Het Rijksmuseum van Oudheden vertelt het grote verhaal van oude beschavingen: Egypte, Griekenland, Rome, het Nabije Oosten. Het museum past bij Leiden als universiteitsstad, waar nieuwsgierigheid en onderzoek altijd centraal hebben gestaan.

Andere musea in Leiden

Het Museum De Lakenhal verbindt kunst en stadsgeschiedenis. Hier leer je Leiden kennen als industriestad, als plek van ambacht en arbeid, maar ook als geboorteplaats van Rembrandt. Het museum voelt stevig geworteld in de stad, net als het gebouw zelf.

Buiten het centrum zelf, maar vanaf parkeergarage de Morspoort en het station goed te bereiken, ligt ook Naturalis. Daaraan heb ik al veel, mooie en lovende woorden gewijd in mijn thema ‘Leukste musea van Nederland’. Want die hoort daar zeker bij! Met z’n prachtige architectuur en dito tentoonstelling. Klik daarvoor op de link!

Echt buiten het centrum, aan de A44 ligt Corpus. Ook daarover vind je meer informatie in mijn thema over ‘Leukste musea van Nederland’.

Eten en drink in Leiden

Wij hebben heerlijk geluncht in Proeflokaal 1574. Schuin tegenover de Aalmarkt. Met als groot voordeel dat ze hier prachtige wijnen op de kaart hebben staan. Vanaf hier kan je de route ook heel makkelijk op pakken, door via de Vrouwensteeg naar de Breestraat te lopen.

Voor het diner na deze mooie wandeling is het Prentenkabinet vlakbij de Pieterskerk een mooi restaurant. Aan de chique kant met een prachtig terras.  Het kan fungeren als een mooie afsluiting van de dag, omdat het vlakbij het Rijksmuseum van Oudheden ligt. Even teruglopenlangs de Rapenburg en dan de Kloksteeg inlopen!

Overnachten in Leiden: hotels en appartementen

Vlakbij het begin van de wandeling ligt de erg goed gewaardeerde B&B De Pelgrimsplaats. In een mooi oud pand. Bijna tegenover de Pieterskerk.

Een alternatief aan de andere kant van de Pieterskerk is Ex Libris. Let op dat er hier wat geklaagd wordt over de stijle trappen naar de 1e verdieping. Wat met koffers lastig schijnt te zijn. De kamers en de locatie zijn fraai!

Iets verder weg langs de Steenschuur ligt de Steenhof Suites. Dat is een prijsklasse hoger, waarbij de kamers ook suites worden en groot zijn. In prachtige oud panden. De grotere suites hebben ook een keuken. Erg handig wanneer je langer in Leiden bent!

Meer informatie over de Hortus, Academiewijk en Levendaal

Wil je nog meer informatie over Leiden? Klik dan hieronder op de handige links!